Prace idą zgodnie z harmonogramem

Podczas spotkania dr inż. Marek Ksepko, dyrektor oddziału BULiGL w Białymstoku, podsumował dotychczasowe postępy prac nad Planem Gospodarowania Zasobami Wodnymi dla obszaru zlewni w granicach Nadleśnictw Giżycko i Maskulińskie (PGZW).

Pierwszy etap, obejmujący analizę danych historycznych i meteorologicznych, przebiega sprawnie i bez opóźnień. Całość dokumentacji planistycznej zostanie sfinalizowana do marca 2027 roku, co otworzy drogę do szeroko zakrojonych działań terenowych zaplanowanych do połowy 2029 roku.

Czym są piezometry i dlaczego ich potrzebujemy?

Najważniejszą informacją z narady jest uruchomienie automatycznej sieci piezometrów, która rozpocznie pracę dokładnie 9 kwietnia 2026 r. o godzinie 8:00. Sieć składa się z 6 precyzyjnych rejestratorów poziomu wody oraz czujnika ciśnienia atmosferycznego.
Urządzenia te będą mierzyć poziom wód gruntowych w interwałach 1-godzinnych przez cały rok. Pozwoli to leśnikom na:

• Precyzyjną ocenę stanu siedlisk: Wiedza o tym, jak głęboko znajduje się lustro wody, jest kluczowa dla ochrony torfowisk.
• Kalibrację urządzeń retencyjnych: Dzięki danym będzie można zdecydować o budowie lub regulacji zastawek, aby skutecznie zatrzymywać wodę tam, gdzie jest najbardziej potrzebna.
• Wieloletnią naukę: Możliwości techniczne tych urządzeń pozwolą na gromadzenie cennych danych jeszcze wiele lat po formalnym zakończeniu projektu.

Jeden z takich „strażników wody” został zainstalowany w wyżej położonej, północnej części Uroczyska Las Miejski. Pomoże on ocenić, jak woda krąży w tamtejszych mokradłach i czy wymagają one wsparcia technicznego w postaci nowych obiektów piętrzących.

Dlaczego woda jest kluczowa dla drzew? „Pułapka dla starych drzew”

Zatrzymywanie wody w lesie to nie tylko kwestia ochrony krajobrazu, to walka o przetrwanie drzewostanów. Naukowcy ostrzegają przed tzw. „pułapką dla starych drzew”.

Młode drzewa posiadają dużą plastyczność adaptacyjną i potrafią rozbudować system korzeniowy w głąb ziemi w poszukiwaniu uciekającej wody. Niestety, dojrzałe drzewa mają już ustalony system korzeniowy i nie są w stanie dostosować się do gwałtownie obniżającego się zwierciadła wód gruntowych. Prowadzi to do chronicznego stresu wodnego, osłabienia odporności i masowego zamierania cennych gatunków, takich jak świerk, jesion czy olsza. Projekt „Lasy dla mokradeł” ma zapobiec tym procesom poprzez odtwarzanie naturalnych „gąbek” magazynujących wilgoć.

Zmiany klimatu – wyzwanie na pokolenia

Dane klimatyczne są nieubłagane: rok 2024 przyniósł historyczne minima stanów wód, a polskie torfowiska są przesuszone w blisko 86%. Lasy pełnią rolę naturalnych stabilizatorów, ale w obliczu zmian klimatu potrzebują naszego aktywnego wsparcia.

„Musimy sadzić lasy na rok 2100 i dalej” – to hasło przyświeca dzisiejszym działaniom leśników. Poprzez mądre zarządzanie zasobami wodnymi i wykorzystanie nowoczesnych technologii, takich jak sieć piezometrów, Nadleśnictwo Giżycko dba o to, by mazurskie lasy pozostały zdrowe i odporne dla przyszłych pokoleń.

#FunduszeEuropejskie #FunduszeUE 

Zakończyło się postępowanie przetargowe, a umowa na opracowanie Planu Gospodarowania Zasobami Wodnymi została podpisana. Oznacza to, że prace nad dokumentacją już się rozpoczęły i są realizowane zgodnie z przyjętym harmonogramem projektu, bez opóźnień.

Plan obejmie tereny Nadleśnictw Giżycko i Maskulińskie i powstaje w ramach ogólnopolskiego projektu „Lasy dla mokradeł”, realizowanego przez Lasy Państwowe i Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych.

Dlaczego to ważny moment?

Rozpoczęcie prac oznacza przejście z etapu przygotowań do realnego rozpoznania terenu. Mokradła, torfowiska, olsy i doliny cieków wodnych należą do najbardziej wrażliwych elementów leśnego krajobrazu. Ich stan zależy nie tylko od opadów, ale również od tego, jak woda krąży w całych zlewniach i jak była użytkowana przestrzeń w przeszłości.

Plan Gospodarowania Zasobami Wodnymi ma odpowiedzieć na pytanie, gdzie woda w lesie jest zatrzymywana, a gdzie odpływa zbyt szybko, oraz jakie działania mogą pomóc przywrócić bardziej stabilne warunki wodne.

Co obejmują rozpoczęte prace?

Opracowanie powstaje w oparciu o badania terenowe i analizy hydrologiczne. W ramach prac wykonywane są m.in.:

• rozpoznanie sieci hydrologicznej w skali całych zlewni,
• ocena stanu mokradeł i siedlisk zależnych od wody,
• identyfikacja obszarów szczególnie narażonych na przesuszenie,
• analiza istniejącej infrastruktury wodnej i jej wpływu na otoczenie,
• wskazanie obszarów, w których konieczna jest szczególna ostrożność w planowaniu działań leśnych.

Dokument uwzględnia również grunty pozostające poza zarządem Lasów Państwowych, jeśli wpływają one na warunki wodne w lasach.

Kto realizuje opracowanie?

Plan Gospodarowania Zasobami Wodnymi opracowuje Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej, z którym Nadleśnictwo Giżycko podpisało umowę po zakończeniu postępowania przetargowego.
Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia zostało opublikowane 15 stycznia 2026 r.

Co dalej?

Plan ma być gotowy w ciągu 15 miesięcy od podpisania umowy, nie później niż do 31 marca 2027 r.
Na jego podstawie, do 30 czerwca 2029 r., możliwa będzie realizacja działań terenowych w ramach projektu „Lasy dla mokradeł”.

Rozpoczęcie prac to ważny krok w stronę lepszego rozpoznania roli wody w lesie i świadomego planowania działań tam, gdzie mają one największe znaczenie.

#FunduszeEuropejskie #FunduszeUE 

Przed Nadleśnictwem Giżycko stoi kolejne ważne wyzwanie w obszarze gospodarki wodnej i dostosowywania lasu do współczesnych zmian klimatycznych. W ramach ogólnopolskiego projektu „Lasy dla mokradeł”, realizowanego przez Lasy Państwowe i Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych, rusza proces opracowania Planu Gospodarowania Zasobami Wodnymi (PGZW) dla terenów Nadleśnictw Giżycko i Maskulińskie.

To pierwszy tak kompleksowy dokument hydrologiczny dla naszych lasów. PGZW obejmie analizę całej zlewni wodnej, ocenę stanu siedlisk mokradłowych oraz przygotowanie wskazań do ich ochrony i odtwarzania. Dokument stanie się podstawą do działań realizowanych w latach 2024–2029.

„Lasy dla mokradeł” – projekt o ogólnopolskim zasięgu

Projekt jest częścią programu „Razem dla natury” i obejmuje ponad 120 nadleśnictw w całej Polsce. Jego celem jest przywrócenie lub utrzymanie właściwego stanu bagien, torfowisk i innych obszarów podmokłych na powierzchni co najmniej 10 450 ha do czerwca 2029 r.

W działania zaangażowani są również partnerzy naukowi:

• Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu,
• Uniwersytet im. Adama Mickiewicza,
• Centrum Ochrony Mokradeł.

Całkowity budżet projektu wynosi 117,6 mln zł, z czego 100 mln zł stanowi dofinansowanie Unii Europejskiej.

Dlaczego mokradła są tak ważne?

Mokradła – torfowiska, źródliska i olsy – pełnią w lesie rolę naturalnych magazynów wody. Utrzymują równowagę hydrologiczną, spowalniają odpływ wody i stabilizują warunki wilgotnościowe, co zwiększa odporność lasu na skrajne zjawiska pogodowe. Są również domem wielu gatunków roślin i zwierząt związanych z terenami podmokłymi.

Co powstanie w pierwszym etapie?

Aby prowadzić działania terenowe we właściwy sposób, potrzebna jest rzetelna dokumentacja. Dlatego Nadleśnictwa Giżycko i Maskulińskie rozpoczynają prace nad Planem Gospodarowania Zasobami Wodnymi. Dokument będzie zawierał:

• analizę hydrologiczną całej zlewni,
• mapowanie i ocenę stanu siedlisk zgodnie z metodyką GIOŚ,
• identyfikację obszarów szczególnie podatnych na przesuszenie,
• wyznaczenie stref buforowych wokół cennych siedlisk,
• wskazania dotyczące możliwych prac renaturyzacyjnych,
• analizy techniczne infrastruktury wodnej,
• prognozę oddziaływania na środowisko.

Opracowanie powstanie na podstawie badań terenowych, pomiarów hydrologicznych i danych archiwalnych. Uwzględni również grunty spoza zarządu Lasów Państwowych, które mają wpływ na stosunki wodne w lasach.

Jakie działania będą realizowane później?

Po przygotowaniu dokumentacji, w terenie mogą być prowadzone działania takie jak:

• odbudowa i przebudowa urządzeń piętrzących (np. zastawek),
• koszenie i usuwanie ekspansywnych roślin,
• odsłanianie torfowisk poprzez usuwanie nadmiernego podrostu,
• wykaszanie okrajków siedlisk,
• montaż piezometrów, diverów i stacji hydrometeorologicznych,
• monitoring hydrologiczny i przyrodniczy,
• działania edukacyjne dla mieszkańców i użytkowników lasu.

Wszystkie prace będą zgodne z wytycznymi przygotowanego wcześniej PGZW.

Terminy i kolejne kroki

Plan Gospodarowania Zasobami Wodnymi zostanie przygotowany w ciągu 15 miesięcy od podpisania umowy, nie później niż do 31 marca 2027 r.

Działania terenowe w ramach projektu „Las dla mokradeł” potrwają do 30 czerwca 2029 r.

To istotny krok w kierunku lepszego zarządzania wodą w naszych lasach i zwiększenia ich naturalnej odporności na zmiany klimatyczne.

Postępowanie przetargowe

#FunduszeEuropejskie #FunduszeUE 

Podmioty realizujące projekt:

• Beneficjent: Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe reprezentowane przez CKPŚ,
• ponad 120 nadleśnictw z 17 RDLP,
• Partnerzy projektu: Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Centrum Ochrony Mokradeł

Okres realizacji:
2024-2029

Główny cel projektu:
przywrócenie funkcji lub utrzymanie stanu bagien, torfowisk i innych terenów podmokłych pozostających w zarządzie PGL LP na obszarach Natura 2000 i poza nimi na łącznej powierzchni co najmniej 10 450 ha do 30.06.2029.

Planowane działania będą ukierunkowane na ochronę siedlisk przyrodniczych oraz gatunków związanych z uwilgotnionymi (bagiennymi) obszarami zielonej infrastruktury, w szczególności wybranych siedlisk Natura 2000 tj.:

1. bagna, torfowiska i inne obszary podmokłe (7110, 7120, 7140, 7150, 7210, 7220, 7230),
2. użytki zielone (6410, 6430, 6440, 6510),
3. siedliska leśne (91D0, 91E0, 91F0).

Planowane działania obejmą 4 główne etapy:

1) Prace przygotowawcze, m.in.:

• ocena stanu i mapowanie siedlisk zgodnie z Metodyką monitoringu siedlisk przyrodniczych wg. GIOŚ,
• wyznaczenie stref buforowych wokół wybranych obszarów siedlisk przyrodniczych,
• opracowanie wskazań do prowadzenia zadań ochronnych i sposobów gospodarowania na siedliskach hydrogenicznych,
• przygotowanie niezbędnych wytycznych, ekspertyz, w tym ekspertyz hydrologicznych, dokumentacji technicznej oraz środowiskowej,

2) Działania z zakresu ochrony czynnej siedlisk i gatunków, zmierzające do zachowania i renaturyzacji siedlisk hydrogenicznych na terenach zarządzanych przez PGL LP, tj.:

• zwalczanie gatunków ekspansywnych lub obcych, w tym inwazyjnych,
• kośne i pastwiskowe użytkowanie terenu,
• wykaszanie okrajków siedlisk torfowiskowych, usuwanie podrostów drzew i krzewów, zmniejszanie zacienienia siedliska,
• budowa, odbudowa i przebudowa urządzeń piętrzących (głównie zastawek),
• zakup i montaż diverów, stacji hydro-meteo, piezometrów.

3) Monitoring hydrologiczny wybranych działań w połączeniu z monitoringiem przyrodniczym i weryfikacją przeprowadzonych działań, w tym m.in. weryfikacja terenowa na wybranych siedliskach.

4) Działania edukacyjne oraz informacyjne na temat zagrożeń i konieczności ochrony różnorodności biologicznej bagien, torfowisk i innych terenów podmokłych oraz ich funkcji i znaczenia dla całego społeczeństwa, w tym:

• upowszechnianie wypracowanych metodyk i dobrych praktyk wśród pracowników PGL LP oraz innych zarządców i użytkowników siedlisk hydrogenicznych i ich partnerów,
• organizacja wydarzeń edukacyjno-przyrodniczych,
• przeszkolenie edukatorów leśnych z tematyki ochrony mokradeł.

Działania będą skierowane do ogółu społeczeństwa, a w szczególności do następujących grup odbiorców: pracownicy LP, rolnicy, nauczyciele i edukatorzy, społeczności lokalne, rolnicy, turyści, mieszkańcy dużych miast, NGO, naukowcy, eksperci (projektanci i wykonawcy robót), instytucje zajmujące się ochroną przyrody, administracja rządowa i samorządowa, decydenci, jednostki naukowo-badawcze.

Planowane rezultaty projektu:

• Powierzchnia obszarów Natura 2000 objętych środkami ochrony i odtworzenia: ponad 10 tys. ha
• Zielona infrastruktura objęta wsparciem do celów innych niż przystosowanie się do zmian klimatu: 450 ha
• Zasięg działań/ kampanii edukacyjno-informacyjnych: 5000 osób

Planowana wartość projektu:

• Całkowity koszt realizacji projektu: 117 647 058 zł
• Kwota wydatków kwalifikowalnych: 117 647 058 zł
• Kwota dofinansowania z UE: 100 000 000 zł